‘Kusursuz plan’ adım adım işledi

Safa Tekeli- 25 Ağustos 1922, gece yarısı; Kocatepe ile Şuhut ortasında çadırların kurulduğu vadide sessizlik hâkimdi. Petrol ve mum fenerleriyle aydınlatılan çadırlı ordugâhın önünden akan küçük derenin şırıltıları, gecenin koyu sessizliğine karışıyordu. Başkumandan Mustafa Kemal, çadırda, şimdi bozulmamış portatif karyolasının üzerinden aldığı tabanca kemerini kuşanıyordu. Eldivenleri elindeydi, tıraş olmuştu. Hazırolda bekleyen yaveri Muzaffer Kılıç’a, “Hazır mıyız” dedi. Fevzi ve İsmet paşaların karargâhları da sık ağaçlarla kaplı ve her iki yanı yalçın zirvelerle çevrilmiş vadinin içindeydi. Başkumandan ve karargâhı, Kocatepe’ye yöneldi. Atlarla ağır ağır doruğa ulaşıldığında Başkumandanlık forsu Kocatepe’ye dikildi, ordu ve kolordu forsları da onu çevreliyordu. Başkumandan, karanlıkların içine işleyen bakışlarıyla ileriye yanlışsız eğilmişti; kararlılıkla “Allah Türk milletini ve ordusunu koruyacaktır” dediği duyuldu. Vakit gelmişti…

Taarruz hazırlıkları

Kocatepe’ye Büyük Taarruz için gelinmesinin hazırlıkları aslında Sakarya Zaferi’nden sonra gündeme gelmişti. Mustafa Kemal Atatürk, yıllar sonra ABD’nin Ankara Büyükelçisi General Charles H. Sherrill’e o günleri anlatmıştı: Sakarya Savaşı’ndan evvel, Meclis’in verdiği Başkumandanlık yetkisi, muhakkak bir müddet içindi ve sona ermişti. Meclis ve millet, Yunanları Anadolu’dan atacak ezici bir darbenin çabucak indirilmesini istiyordu. Mustafa Kemal ise bu türlü bir darbe için büyük bir hazırlık gerektiğini düşünüyordu. Meclis’te yaptığı konuşmalarda, Başkumandanlık konusunda 6 aylık hududun kaldırılmasında ısrar etti. Meclis, Mustafa Kemal’in süresiz Başkumandanlık yetkisini Yunanlara karşı çabucak taarruz şartıyla kabul etmişti. Gazi’nin bunlara karşı verdiği yanıt “Vakit gelmemiştir, büyük hazırlığa gereksinimimiz var” olmuştu. Cephede de boş durulmuyordu. Kuzeyde Eskişehir’e, güneyde Afyonkarahisar’a kadar uzanan 120 kilometrelik Yunan çizgisi daima güçlendirilmişti.

Ankara’ya yakınlığından dolayı Eskişehir, Yunanlar istikametinden Afyonkarahisar’dan daha kıymetliydi ve ana kuvvetleri Eskişehir’deydi. Fakat, karşılarında da Türk ordusunun ana kuvvetleri yer almıştı. Ancak Mustafa Kemal, Afyonkarahisar’ın büyük stratejik değere sahip olduğuna inanıyordu. Zira burası, 300 kilometre aşağıda, İzmir demir yolunun kavşak noktasıydı ve Yunan kuvvetlerinin materyal ve erzak ikmali bu yoldan yapılıyordu. Bu yüzden Yunanlar burada her türlü tahkimatı yapmışlardı. İngiliz askerî istihkâmı ve mühendisleri, buranın alınmasının mümkün olamayacağını söylemişlerdi.

Başkomutan, Büyük Taarruz öncesi Akşehir’de. (1922)

Maçta plan görüşüldü

Büyük Taarruz’’dan iki ay önceydi; Başkumandan’ın Akşehir’de bir futbol maçında hazır bulunacağı basın yoluyla duyurulmuştu. Ankara’dan kısa bir ayrılık için akla gelen bu sistem, Mustafa Kemal’e yalnızca bir futbol maçında bulunmanın zevkini vermekle kalmayacak, gözlerden uzak bir yerde, birtakım subaylarla görüşme fırsatını sağlayacaktı.Gece karanlığında Türk çizgilerinin merkezine vararak tümen ve kolordu kumandanlarıyla taarruz saati ile düşmana indirilecek kesin darbenin bütün teferruatını görüşecek, Ankara’ya dönecekti.

Ayrıntılar belirlendi

TBMM, 20 Temmuz’da Mustafa Kemal’e süresiz olarak Başkomutanlık yetkisi verdi. 23 Temmuz’da Akşehir’deki Garp Cephesi karargâhına gelen Mustafa Kemal, ordu ve kolordu kumandanlarıyla Büyük Taarruz’un planlarını görüştü. Taarruzun detayları ise Başkomutan Mustafa Kemal (Atatürk), Genelkurmay Lideri Fevzi Çakmak ve Garp Cephesi Kumandanı İsmet (İnönü) ortasında 30 Temmuz 1922’de Akşehir’de yaptıkları toplantıda belirlenecekti. Taarruzun ana fikri; kuzeyden beklenen Yunan saldırısı tehlike oluşturmadan, cephenin güneyinde kesin sonuç ve kısa müddette muvaffakiyet getirecek harekât yapılmasıydı. 

Büyük Taarruz öncesi sipere yerleşen askerler.

Çay ziyafetinde değil Kocatepe’deydi

Ankara’da; Başkumandan’ın Çankaya’da büyük bir çay ziyafeti vereceği haberi yayılmıştı. Lakin Mustafa Kemal, bir gece evvelce 23 Ağustos’ta arabasına atlamış ve Konya’ya hakikat sessizce hareket etmişti. Başkomutanlık, Genelkurmay ve Batı Cephesi karargâhları, 25 Ağustos’ta muharebenin yönetileceği Kocatepe’nin güneybatısındaki ordugâhtaydı. 26 Ağustos 1922 sabahı saat 5.30’du. Vakit gelmişti… Bir anda cehennemi bir gümbürtü ufku sarstı… Türk topçusu, piyade hamlesini hazırlamak üzere toplarını ateşlemişti.

YARIN: ‘Büyük Taarruz’ öncesi zorluklar