Burhan Felek’in gözüyle Gelibolu
Çanakkale Cephesi’nin izlerini kadrajlayarak 108 yıllık tarihi zaferin nasıl kazanıldığını gözler önüne seren gazeteci Burhan Felek’in kendi ağzından anlattığı cephe öyküleri Milliyet’te.
11 Mayıs 1889’da İstanbul Üsküdar’da doğan ve 1910’da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olan Burhan Felek’in fotoğraf merakı, Çanakkale Savaşları’nda Karargâh-ı Genel fotoğrafçısı olmasının ve 1918’de profesyonel olarak Tasvîr-i Efkâr’da spor ve foto muhabirliği yapmasının önünü açar. 1. Dünya Harbi esnasında Başkomutanlık Vekâleti Karargâhı’nda Karargâh-ı Genel fotoğrafçısı olan Felek, Çanakkale Muharebeleri biter bitmez Gelibolu Yarımadası’na gönderilerek harp alanını fotoğraflamıştı.
TSK’nın arşivinde
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin arşivinde bulunan “Çanakkale Fotoğrafları”nı ve “Harb-i Genel Panoraması” ismi ile Osmanlı hudutlarında Müdafaa-i Ulusala Cemiyeti faydasına satılan 6 ciltlik fotoğraf albümündeki tahliye sonrasını gösteren fotoğrafları Burhan Felek çekmişti.
Gazeteci Burhan Felek, Harb-i Genel Panoraması’nda yayımlanan fotoğrafları çekme kıssasını şu sözlerle anlatıyordu: “Çanakkale Savaşları’nın bitiminden birkaç gün sonra beni foto Kenan ile birlikte Çanakkale cephesinin fotoğraflarını çekmek üzere cepheye gönderdiler. Biz oraya gittiğimiz vakit Çanakkale tahliye edilmiş olmasına karşın düşman gemileri her gün yarımadayı bombardıman etmekten vazgeçmiyordu. Karargâhtan çıktıktan bir süre sonra o denli bir yere vardık ki toprağın her karışı altüst olmuş halde idi. Birinci evvel Seddülbahir cephesine sevk ettiler. En sıkıntı mevziler orada idi. Her gün 80-100 zayiatla elde tutulabilen mevziler vardı. Tahminen milyonlarca liralık gereç yerlerde yatıyordu.
İstihkâm subayı Fuat Beyefendi bizi gece yatacağımız barakaya götürdü. Burası, Kirte sırtlarında askeri tahta barakaydı. 15 mil uzakta bir Fransız kruvazörü, sabah-öğle-akşam beş-on yaylım ateş ile bizim oraları bombardıman ediyordu. Amaçları, giderken bıraktıkları silah ve malzemeyi, patlatamadıkları lağımları uzaktan atışlarla patlatmaktı. Onun için Fuat Beyefendi bize, ‘Bastığınız yerlere dikkat ediniz’ dedi. Beni bu cephe ziyaretinde en çok etkileyen şeyler 24’lük bir topun orta yerinden bıçakla kesilmiş üzere kırılmış olması, siperlerin birbirlerine yakınlığı ve kimi siperler önünde yerde yatan düşman cesetleri idi.
Ondan sonra düşman siperleriyle bizim siperlerin hallerini olduğu üzere çektik. Seddülbahir cephesinde bizim yalnız silâh, cephane, gereç fakirliğimiz değil, içecek suyumuz bile yoktu. Halbuki müttefiklerin özellikle genel helaların bulunduğu paklık çukurları vardı. Benim Çanakkale’de edindiğim intiba, düşmanın burada düzgün teçhiz edilmiş, düzgün korunmuş, âlâ beslenmiş ve düzgün ikmal edilmiş olduğu idi. Gerek Seddülbahir’de, gerek Arıburnu’nda bir ekip gemilerin batmış olduğu gözümüze çarptı. Bunlar düşman tarafından kullanılmak üzere içini görmek için içerisi çimento doldurulup, isteyerek batırılmış gemilerdi.
Bir gece, istihkâm deposu olan, iki metre kadar toprak altında depo kumandanı Binbaşı Tahsin Bey’in zeminliğinde özlediğim fasulye pilakisi yerken bombardıman başladı. Tahsin Beyefendi, ‘Efendim, bizi bu türlü sabah akşam rahatsız ederler. Münasebetsiz adamlar!’ diye lâtife etmişti.”
Burhan Felek, 1969’da 45 yılı dolduran fıkra müellifliğini 192’de vefatına kadar Milliyet’te sürdürdü. Bilhassa Pazar günleri Recebin Kahvesi isimli köşesinde yazdığı mizah yazıları ile de beğeni topladı. 1974 yılında kendisine Şeyh-ül Muharririn unvanı verildi.
‘O vakit ki fotoğrafçılık’
“Çektiğimiz fotoğraflar 1915 yılının sonlarında harp alanında 10X15 uzunluğunda bir makine ile cama çekilmiştir. Bu makine çift klişeli 6 şasesi ile 2 buçuk kilo gelirdi. Dış kutusu da farklı. Karanlık oda bulmak mümkün olmadığından geceleri lakin yeni cam koyarak işe başlardık.
Böylece orada kaldığımız bir hafta zarfında fakat 70-80 kadar klişe çekebilmişizdir. 58 yıl evvel çektiğim bu fotoğrafların hepsi cama çekilmiş direk kopyalardır. Tahminen de bu eski fotoğraf serisinin Çanakkale Harbi’nin yıl dönümü münasebetiyle yayınlanmasının bir sebebi de o zamanki dar imkânlarla neler yapılabildiğini göstermektir..”
Zigin Deresi gerisinde tahrip edilmiş 7.5’luk düşman topu.