Kanındaki ’47’ tıp dünyasını karıştırdı! İki aile de birbirini tanımıyor fakat her şey birebir
Zeynep Dilara Akyürek / Milliyet.com.tr – Kandaki antikorlara bakılarak kanın özelliğini belirtmek için oluşturulmuş bir sınıflandırma sistemi olan kan kümeleri şahıstan bireye farklılık gösteriyor, uyumlu ya da uyumsuz olması halinde birçok farklı duruma sebep oluyor. Sırf kolay bir test sayesinde tespit edilebilen kan kümelerinin taşıdığı hayati değer, 1990’lı yıllarda Avustralya’nın Yeni Güney Galler eyaletindeki bir kan merkezinde ortaya çıkan keşifle daha da enteresan bir hal aldı. Kan bağışı için istekli olan Sarah isimli bir genç bayanın, bilinen 8 küme dışında farklı bir ‘kan grubuna’ sahip olduğunun tespit edilmesi tıp ve bilim dünyasında şaşkınlık yarattı. Peki Avustralyalı Sarah’ın öyküsünün arkasındaki gizem ne?
İLK ÖRNEK AVUSTRALYA’DAN
Vücuda girdiğinde bağışıklık sistemi tarafından antikor üretimine yol açan yabancı moleküller olarak anılan antijenler ortasında ‘Sarah’a farklı bir parantez açmak gerekiyor. İlk kez 90’lı yıllarda ortaya çıksa da günümüzde de bir tartışma konusu olan ve merak uyandıran Sarah Antijeni, epeyce ender görülüyor. Klinik Biyokimya Uzmanı Dr. Aslıhan Bayraktar hakkında günümüzde dahi çok az bilgi sahibi olunan ve hâlâ karşılığı verilmemiş pek çok soru barındıran Sarah Antijeni’nin ortaya çıkışını şu sözlerle anlattı:
“Kırmızı hücre yüzeyinde bulunan bir antijen olan Sarah Antijeni, ismini tanımlanmasına neden olan bir kan bağışçısından aldı. Birinci kez 1990 yılında Avustralya’nın Yeni Güney Galler Eyaleti Kan Merkezi’ne bağışlanan kan örneğinin, kan kümesinin belirlenmesi sırasında bu kan örneğine karşı beklenmedik bir tepki tespit edildi. Sarah Antijeni, başka kan kümesi antijenleri ile bağlı olmadığının tam olarak ispatı olmadan az görülen bir kan kümesi antijeni olarak tanımlanmaya başlandı.”
‘SARAH’ BİR KAN KÜMESİ DEĞİL
2005’te Flegel ve arkadaşları tarafından yapılan bir araştırmada Sarah Antijeni’nin Scianna kan kümesi sistemine dahil olup olmadığının araştırıldığını söyleyen Uzm. Dr. Aslıhan Bayraktar, yapılan araştırmalar sonucunda Sarah’ın bu kan kümesi sistemi ile alakasının olmadığını hatırlattı.
BİR HABER DE KANADA’DAN GELDİ
Sarah Antijeni ile birinci müsabakada aslında bir kan kümesi olarak tanımlanmıştı. Ancak gerçek yaklaşık 15 yıl sonra yeni bir çalışmayla ortaya çıktı. Uzun yıllar boyunca keşfedilmiş birinci ve tek örneği Avustralya’da olan Sarah Antijeni’ne ait bir keşif haberi de Kanada’dan geldi. Uzm. Dr. Aslıhan Bayraktar, Kanada’da yaşanan gelişmeyi ise şöyle özetledi:
“2011’de Kanada’da kan uyuşmazlığı nedeni ile ağır kansızlık gelişen yeni doğan bir bebek için yapılan kan kümesi araştırmasında babanın Sarah ( ) olduğu, annesinin ise Sarah Antijeni taşımadığı ve kanında bu antijene karşı antikorların yüksek bulunduğu tespit edildi. Bu bebek annenin 37’nci gebelik haftasında dünyaya geldi ve kan değişimi yapıldı. Tıpkı yıl Avustralya’daki Yeni Güney Galler Eyaleti Kan Merkezi’nde Rhiannon S. McBean ve arkadaşları tarafından Sarah Antijeni’nin genetik temelleri yine araştırıldı. Bu çalışma için Avustralya’da daha evvel Sarah Antijeni tespit edilen ailenin 3 neslindeki 9 şahıstan kan örnekleri alındı. Kanadalı ailenin 7 bireyinden yanak mukozası ve iki bireyden de kordon kanı örnekleri alınarak genetik araştırmalar yapıldı. Bu araştırmalar sonucunda Sarah kan kümesi az görülen bir kan kümesi sistemi olan MNS kan kümesi sistemine ilişkin 47. Antijen olarak tanımlandı.”
İKİ AİLENİN ORTAK BİR ATASI OLABİLİR
Sarah Antijeni tespit edilen iki ailenin birbirini tanımaması ve bir okyanus uzaklığında olmaları bilim insanlarının bahis hakkında yeni sorular sormasına neden olmuştu. Uzm. Dr. Aslıhan Bayraktar, iki farklı kıtada yaşayan ailelerle ilgili yapılan çalışmalardaki enteresan bir ayrıntıya dikkat çekti. Uzm. Dr. Bayraktar, “Sarah Antijeni’nin Avustralya ve Kanada üzere iki farklı coğrafik bölgeden gelen iki ailede tespit edilmesi Sarah polimorfizminin (iki yahut daha fazla farklı fenotipin birebir tıp popülasyonunda bulunması) ortaya çıkışının çok eski tarihlere dayanabileceğini düşündürdü ve bu iki ailenin ortak bir atası olabileceği öne sürüldü” diye konuştu.
Uzm. Dr. Bayraktar ayrıyeten, gelecekte yapılacak ileri moleküler araştırmalarla bu antijenin klinik ve biyolojik kıymeti ortaya koyulacağını ve daha geniş popülasyonlarda yapılacak çalışmalar sayesinde Sarah Antijeni ile ilgili daha ayrıntılı bilginin literatüre gireceğini de kelamlarına ekledi.
TÜRKİYE’DE DAHA YAYGIN OLAN KAN GRUPLARI
Sıkça sorulan sorular ortasında en az ve en çok görülen kan gruplanın hangisi olduğu da yer alıyor. Uzm. Dr. Aslıhan Bayraktar, Türkiye’nin bu bahiste dünyadan farklı olduğunu belirterek kan kümelerinin görülme sıklığını şöyle özetledi:
“Tüm dünyada en yaygın görülen kan kümesi 0 Rh ( ) iken, ülkemizde A Rh ( ) kan kümesi daha yaygın. Toplumun yüzde 85’i Rh antijeni taşırken yüzde 15’i ise negatiftir. Ülkemizdeki kan kümesi görülme sıklığı ise şöyle: A Rh ( ) yüzde 37, 0 Rh ( ) yüzde 30, B Rh ( ) yüzde 14, AB Rh ( ) yüzde 7, A Rh (-) yüzde 5, 0 Rh (-) yüzde 4, B Rh (-) yüzde 2, AB Rh (-) yüzde 1.”
HANGİ KAN KÜMELERİ BİRBİRİNDEN KAN ALABİLİR?
- A Rh (+): 0 Rh (-), 0 Rh (+), A Rh (-), A Rh (+) kan kümelerinden kan alabilir.
- A Rh (-): 0 Rh (-), A Rh (-) kan kümelerinden kan alabilir.
- B Rh (+): 0 Rh (-), 0 Rh (+), B Rh (-), B Rh (+) kan kümelerinden kan alabilir.
- B Rh (-): 0 Rh (-), B Rh (-) kan kümelerinden kan alabilir.
- AB Rh (+): Tüm kan kümelerinden kan alabilir.
- AB Rh (-): Tüm Rh (-) kan kümelerinden kan alabilir.
- 0 Rh (+): 0 Rh (-), O Rh (+) kan kümelerinden kan alabilir.
- 0 Rh (-): 0 Rh (-) kan kümelerinden kan alabilir.
HANGİ KAN KÜMELERİ BİRBİRİNE KAN VEREBİLİR?
- A Rh (+): A Rh (+), AB Rh (+) kan grubundakilere kan verebilir.
- A Rh (-): A Rh (+), A Rh (-), AB Rh (+), AB Rh (-) kan grubundakilere kan verebilir.
- B Rh (+): B Rh (+), AB Rh (+) kan grubundakilere kan verebilir.
- B Rh (-): B Rh (+), B Rh (-), AB Rh (+), AB Rh (-) kan grubundakilere kan verebilir.
- AB Rh (+): AB Rh (+) kan grubundakilere kan verebilir.
- AB Rh (-): AB Rh (-), AB Rh (+) kan grubundakilere kan verebilir.
- 0 Rh (+): Tüm Rh (+) kan kümelerine kan verebilir.
- 0 Rh (-): Tüm kan kümelerine kan verebilir.