2 sistemden iğneyi seçti, 26 yıldır geçmeyen baş ağrısından kurtuldu!
Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Tüm dünyada en sık görülen beyin hastalığı olan migren, hayat kalitesini yüzde 70 oranında düşürüyor. Bu duruma hastalığın beraberinde getirdiği çaresizlik, öfke, hayal kırıklığı, ıstırap, ömür gücünün kaybolması, güçsüzlük, toplumsal izolasyon ve yetersizlik hissi neden oluyor. Yaşananlar kişinin hayatında özürlülüğe yol açması nedeniyle Avrupa Parlamentosu migreni “engellilik” kategorisinde yasal düzenlemeye almaya hazırlanıyor. Küresel Migren ve Ağrı Derneği Başkanı Prof. Dr. Aynur Özge, en değerli gayelerinin migren hastalarının erken ve yanlışsız teşhis ile rasyonel tedavi almasını sağlamak olduğunu söylerken, Lider Yardımcısı Prof. Dr. Derya Uludüz ise bu ay migren konusunda birçok sıhhat merkezinde eğitimler verildiğini lisana getirdi. Çünkü Türkiye’de hastaların üçte biri migren olduğunu bile bilmiyor. Tam teşhis alanların üçte ikisi tedaviden umudunu kesmiş durumdaydı ki migren hastalarının yüzünü güldüren gelişmeler peş peşe yaşandı. Önce şiddetli baş ağrısı için insülin iğnesi üzere kolay kullanılabilen migren aşısı bulundu. Çabucak sonrasında migren aşısı ile birebir çalışma prensibine sahip olan migren ilacı üretildi. Peki, her migren hastası migren ilacı kullanabilir mi, aşısını yaptırabilir mi?
Yıllar boyunca migrenin sebebinin açıklanmaya çalışıldığını fakat hastalığın bir türlü netlik kazanamadığını söyleyen Prof. Dr. Derya Uludüz, “Ancak migrenin nedenleri son yıllarda yapılan ağır araştırmalar sonucu artık kesin olarak biliniyor. Genetik ve çevresel faktörlerin tetiklenmesi ile beynin derinliklerinde trigeminal hudut bölgesi uyarılıyor ve beyinde güya savaş varmış üzere iltihap yani inflamasyon hücreleri etrafa salınıyor. Bu inflamasyon hücrelerinin başında CGRP unsuru geliyor. Beyinde inflamasyon başlatıyor ve çabucak akabinde beyin damarlarında genişleme yani vazodilatasyona neden oluyor. Genişleyen damarlar beyin dokusuna baskı yapıyor ve baş ağrısını tetikliyor” dedi.
“Migreni tetikleyen faktörler ortasında genetik yatkınlık başı çekiyor. Bunu hormonal değişiklikler, gerilim, ağır fizikî aktivite, açlık ve uyku düzensizliği takip ediyor. Migren için Dünya Baş Ağrısı Derneği’nin teşhis kriterleri kullanılıyor. Bu kriterlere nazaran baş ağrısı sıklıkla tek taraflı ve zonklayıcı olurken, kişinin günlük aktivitelerini olumsuz etkileyecek kadar şiddetli yaşanıyor. Ağrı ile bir arada bulantı ve kusma atakları olabiliyor. Bu durumlara ışık ve ses rahatsızlığı eşlik ediyor. Migren ağrı atağı gelmeden günler, saatler evvel iştah değişikliği, daima esneme isteği, isteksizlik, mutsuz yorgun bir ruh hali, sonluluk, çok hassasiyet ve odaklanma sıkıntılarıyla geleceğini haberini veriyor. Migren atağının çabucak öncesinde azamî 1 saat içinde bulanık görme/görememe, beğenilen ışık çakması, yüzde, kolda, bacakta uyuşma yahut karıncalanma ile konuşmada bozulma üzere belirtiler ortaya çıkıyor. Migren ağrı atağı sırasında şiddetli ekseriyetle tek taraflı ağrı, bulantı ve kusma, ışığa, sese ve kokuya karşı hassasiyet ve ağrı şiddeti nedeniyle fizikî hareketlerde kısıtlılık yaşanıyor.” – Prof. Dr. Derya Uludüz
‘MİGREN VAR’ DEMEK İÇİN EN AZ 5 DEFA YAŞANMASI ŞART
Migren baş ağrılarının sıklıkla 20-40 yaş ortasında görüldüğünü ve doğurganlık çağında hormonal tesirlerle bayanlarda daha sık yaşandığını açıklayan Prof. Dr. Derya Uludüz, “Migren teşhisini koyarken sorduğumuz iki soru var. Bunlardan birincisi, ‘Ağrınız çoğunlukla tek taraflı mı?’ İkincisi ise ‘Damar atar üzere zonklayıcı mı?’ oluyor. Bu sorulara ‘Yaşadıklarınız günlük hayatınızı etkiliyor mu?, ‘Ağrı esnasında karanlık bir ortamda yatma gereksinimi hissediyor musunuz?’, ‘Mide bulantınız ve kusma şikayetiniz bulunuyor mu?’ eşlik ediyor. Kişinin tüm bu sorulara karşılığı ‘evet’ ise migren baş ağrısı var demektir. Fakat şahısta migren var demek için benzeri tip ağrının en az 5 defa yaşanmış olması gerekir” bilgilerini paylaştı.
“Migrende atak sırasında kullandığımız ağrı kesici tedavileri ve ataklar gelmemesi için kullandığımız kollayıcı tedaviler var” diyen Prof. Dr. Derya Uludüz, “Ataklar sırasında kullandığımız ağrı kesicilerin ayda 4’ten sık olmamasına itina göstermek gerekiyor. Zira sık ağrı kesici kullanımı bir müddet sonra bağımlılık tesirine neden olabilir. Ayda 4’ten sık ağrı kesici gereksinimi doğuyorsa o vakit kollayıcı tedavileri öneriyoruz. Kollayıcı tedavilerde son 5 yıla kadar farklı seçeneklerde ilaçları kullanıyorduk. Bunlar öteki hastalıklarda kullanılan (antidepresanlar, sara ve kalp ritim ilaçları) fakat migrene de âlâ geldiği çalışmalarda gösterilmiş ilaçlardı. Son birkaç yıldır ise artık migrene spesifik tedavi seçeneklerimiz mevcut” açıklamasını yaptı.
26 YILLIK BAŞ AĞRISINDAN KURTULDU
Bu tedavilerden birincisi migren aşısı. Yurt dışında uygulanan migren aşılarının artık Türkiye’de de yapılmaya başlandığı bilgisini veren Prof. Dr. Derya Uludüz, “Aylık aralıklarla cilt altına uygulanan bu tedavileri hasta kendisi rahatlıkla kullanabiliyor. Birinci dozu klinik kaidelerinde yaptıktan sonra devam dozlarını hasta kendisi yapabiliyor. Asgarî 6 ay ortalama 12 ay kullanıyoruz. Her hastaya nazaran aktiflik değişebilir, bunun kesin bir kriteri yok. Sistemli kullanılması ise çok kıymetli. 2 ay boyunca 2 doz uyguluyoruz. 3’üncü ay aktifliğini denetim ediyoruz. Yüzde 50’den fazla tesir sağlanmış ise ilaca devam ediyoruz” dedi. 17 yaşında başlayan migren ağrılarına dayanamayıp geçen yıl migren aşısı yaptırmaya başlayan 43 yaşındaki Ebru Uluer, hastalığını ve bu süreçte yaşadıklarını anlattı:
“Baş ağrılarım başladığında 17-18 yaşlarımdaydım. Tıpkı ağrıdan annemde de vardı. Bir ilaç alarak ağrımı geçirmeyi başarıyordum. Lakin yaşım ilerledikçe ve daha ağır tempoda çalışmaya başladıkça migren ağrılarım şiddetlenmeye başladı. Artık haftada 3-4 tane ilaç kullanıyordum. Lakin o ilaçlar bile ağrılarımı kesmiyordu. Yanıma ilaç almadan dışarı çıkmıyordum. Zira her an o dayanılmaz ağrı gelebiliyordu. Neyin tetikleyeceği hiç belirli değildi. Bütün hayat kalitemi ortadan kaldırıyordu. Bu ağrıyı Allah kimsenin başına vermesin.”
“Migren tarif 27-28 yaşlarımda kondu. Hekimin verdiği ilaçlarla da durumumun daha berbata gitmesi nedeniyle ilaçları bıraktım. Sonra ‘Bu hastalıkla yaşamayı öğreneceğim öbür dermanım yok’ dedim” diye konuşan Ebru Uluer kelamlarına şöyle devam etti: “10 ay evvel hastalığımın devası olduğunu öğrendim. Önce migren botoksu, sonrasında da tıbbi tedavi uygulandı. Vitamin bedellerimi olması gereken düzeye taşındı. Çabucak birebir hafta migren aşısı oldum. Bu ay ise 9’uncu migren aşımı yaptırdım. Bu müddet zarfında hiç migren atağım olmadı. Yalnızca hafif bir baş ağrım oldu. Geçmeyeceğini düşündüğümde ağır olmayan bir ağrı kesici alıyorum ve ağrım çabucak geçiyor. Bunu da 2-3 ayda bir sefer yapıyorum. Artık migren hastası değilim. Bu çok büyük bir memnunluk. Aşının hiçbir yan tesirini görmedim.”
MİGREN İLACI HEM TEDAVİ EDİYOR HEM DE KORUYOR
Migren ağrısıyla uğraş edenler bugüne kadar ağrıyla savaşırken birçok ilaçla tanışmak durumunda kaldı. Ancak bu durum migrenin hem önleyici hem de akut tedavisi için onaylanan birinci oral CGRP Antagonisti ile değişti. CGRP’nin beyinde bulunan bir protein olduğunu aktaran Prof. Dr. Derya Uludüz, “Migren atağıyla birlikte trigeminal ağrı hudutları çok aktive olur. Oluşan bu hiperaktivite bedende CGRP’nin salınmasına sebep olur. Bunun sonucunda kan damarları genişler, inflamasyon ve ağrı oluşur. Bir ilacın CGRP sistemine yönelik çalışması CGRP reseptörlerini bloke etmesi ile olur. Migren hapı CGRP’ye bağlanır, bu bağlanma ile CGRP’nin yol açacağı inflamasyon ve ağrının hasebiyle migren atağının önüne geçilir. Çalışmalarda, kullanılan her dozun akabinde gelen birinci haftada migren ataklarının azaldığı gözlendi. Bu da ilacın kollayıcı özelliğinin tesirini gösteriyor ve migren hastaları için bu ilacı daha da özellikli kılıyor. Ayda 18 doza kadar kullanılan bu ilaçla akut atakların tedavisi sağlandığı üzere migren ataklarından da korunduğu görülüyor. Günümüzde migreni tedavi etme ve migrenden muhafaza özelliğinin birlikte bulunduğu tek ilaç migren hapları” bilgisini paylaştı.
KİMLER İLAÇ KULLANABİLİR, KİMLER AŞI YAPTIRABİLİR?
“Ayda 4 üzerinde migren atağı yaşıyorsanız bu tedaviler sizin için uygun olabilir” diyen Prof. Dr. Derya Uludüz, kelamlarına şöyle devam etti: “Ancak bu tedaviler birer mucize değil, kesinlikle doktor teklifiyle kullanılması gerekiyor. Her ilacın olduğu üzere bu ilaçların da birtakım minimal yan tesirleri olduğunu söylemek mümkün. Kullananların yüzde 2’sinde bulantı görülürken, yüzde 1’lik bir kısmın altındakilerde çok hassaslık ve döküntü üzere tesirler görülmüş. Ağızda erime özelliğine sahip olan haplardan biri bu özelliğiyle daha çabuk bir formda kana karışıyor. Bu da migren atağının akut tedavisinde öteki CGRP ilaçlarından daha tesirli olmasını sağlıyor. Hapların bir avantajı da kalp hastalığı olan bireylerde de inançlı kullanılabilmesidir. Şu anda bu haplar Türkiye’de de kullanılmaya başlandı.”
Türkiye’de onaylanan hem migren aşısı hem de migren ilacı tedavisi şu anda SGK’nın geri ödeme kapsamında bulunmuyor.