Sirkeci’yi kana bulayan yasak aşk! Dinamitle havaya uçurdu, sırrı 31 yılda çözüldü

Derleyen: Zeynep Dilara Akyürek – İstanbul’un en işlek noktalarından Sirkeci’de güneşin doğmasıyla birlikte teker teker bütün dükkanlar açılmış, alışveriş için bölgeye akın eden müşterilerle birlikte her vakit olduğu üzere yeniden telaşlı bir güne başlanmıştı. Ancak bu telaş kısa bir vakit içinde yerini büyük bir paniğe ve kaygıya bıraktı. Meserret Oteli’nin tam karşısındaki Neyyir Han’da yaşanacak olaylar uzun bir müddet hafızalardan silinemedi. Büyük bir patlamayla sarsılacak olan bu işlek caddedeki binalar enkaza dönüştü, yalnızca İstanbul’u değil tüm Türkiye’yi şoke eden olaya dair birçok tez ortaya atıldı. Fakat bu argümanlardan hiçbiri gerçeği yansıtmadı, başlardaki soru işaretleri lakin olaydan 31 yıl sonra gelecek olan bir itirafla büsbütün dağıldı.

Takvimler 6 Ocak 1959’u gösteriyordu. Neyyir Han’da sabahın erken saatlerinde meydana gelen patlama etrafta büyük bir endişe ve paniğe yol açmış, dükkanları ziyaret etme gayesiyle bölgede olan vatandaşlar büyük bir facianın göbeğinde olduklarını şimdi fark edememişti. İşlek cadde yalnızca birkaç saniye içinde neredeyse yerle bir olmuş, toz dumandan dolayı adeta göz gözü göremiyordu. Güçlü patlama yüzünden bölgedeki Yeni Viyana Oteli, Üniversite Kitabevi ile Doğu ve Öztürk matbaaları birer enkaz haline gelmişti. Üstelik Tan Matbaası’nın da yıkılmak üzere olduğu bilgileri geliyordu. Neyyir Han’ın tam karşısındaki Meserret Oteli’nde bir yangın başlamış ve bu yangın kısa vakit içerisinde yan binalara da sıçramıştı. Sirkeci o anda adeta cehennemi yaşıyordu.

6 Ocak tarihinden evvel de ismi sık sık olaylarla gündeme gelen Tan Matbaası da patlamadan sağ çıkamayan binalardan birine dönüşmüş, Sirkeci’de birçok tanınan binanın yıkılmış olması ve tam 38 kişinin hayatını kaybetmesi herkesi büyük bir şoka sürüklemişti. Devrin Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakan Adnan Menderes de çabucak olay yerine intikal etmişti. Olayın kısa vakit içerisinde duyulmasıyla birlikte herkes “Patlamanın sebebi ne?” sorusunu sormaya başlamıştı. Lakin bu sorunun yanıtını vermek sanılanın bilakis epeyce güçtü. Bir yandan patlamanın sebebi araştırılırken başka yandan da birçok komplo teorisi ortaya atılıyordu. 

DÜKKANDA 300 KİLO DİNAMİT VARDI

Sirkeci’deki patlamaya dair birinci kuşkular Neyyir Han’ın alt katındaki ecza deposu üzerine ağırlaşmıştı. O devir ısınma muhtaçlığı için yaygın olarak kullanılan kalorifer kazanları herkesin dikkatini çekmişti. Sonraki gün sis perdesini aralandıracak kıymetli ipuçlarına ulaşıldı. Hanın ikinci katında, bir maden işletmesine ilişkin yazıhanede dinamit fitillerine rastlandı. Ulaşılan tüm kanıtlar değerlendirildiğinde patlamanın bu dükkandaki 300 kilo dinamitten kaynaklandığı çözüldü. Fakat dinamitlerin patlama nedeni hâlâ bilinmiyordu.

Sirkeci’deki patlama esnasında şair Sezai Karakoç da orada bulunuyordu. Baht yapıtı vefattan dönen şair, hislerini olay sonrasında yazdığı bir şiirle ölümsüzleştirdi. Sirkeci’deki facia şair Karakoç’a ‘Ben Kandan Elbise Giydim Hiç Değiştirsinler İstemezdim’ isimli şiiri yazdırdı.

ALYANSLAR ENKAZDA BULUNDU

Patlamanın sebebine dair araştırmalar sürerken birtakım isimler de dikkatleri üzerine çekmişti. Mustafa Atik ve Tahsin Bal da bu isimler ortasındaydı. Yazıhanesinde dinamit fitillerine rastlanan maden şirketinin ortaklarından Mustafa Atik’in eşi Melek Atik, patlamanın olduğu sabah 09.30’da kocasının konuttan çıktığı istikametinde bir tabir vermişti. Maden şirketinin katibi Tahsin Bal’a da patlamanın çabucak akabinde Bayrampaşa’daki meskeninde ulaşılmıştı. Tahsin Bal, olayın meydana geldiği sabah 10.00 sularında telgraf çekmek için yazıhaneden çıkmış ve baht yapıtı patlamadan kurtulmuştu. Bal’ın verdiği tabirde ofiste tahta bir sandık içinde 300 kilo kadar dinamit ve çokça fitil olduğunu belirtmesi de herkesin dikkatini çekmişti.

Olayın perde ardını araştıran gruplar, aramalar sırasında enkazda iki adet alyans buldu. Bu alyansların kimlere ilişkin olduğunu araştıran uzmanlar, ‘F. Atik’ ve ‘M. Atik’ yazan alyanslardan yola çıkarak Mustafa Atik’in, eski katibesi Feriha Bal ile nişan yaptığını ortaya çıkardı. Patlamanın ve 38 kişinin mevt sebebinin aslında bir aşk kıssası yüzünden gerçekleştiği yavaş yavaş gün yüzüne çıkmaya başlamıştı. Daha sonra ortaya çıkan bilgilerle Mustafa Atik’in, Feriha Bal ile aşk yaşamaya başlayınca bayanı ofisten uzaklaştırdığı, yerine bayanın ağabeyi Tahsin Bal’ı işe aldığı ortaya çıktı. Ayrıyeten Atik’in bir türlü gerçekleşmeyen bir evlilik vaadi olduğu da ayrıntılı araştırmalarla ortaya çıkarıldı.

TEK SEVGİLİSİ FERİHA BAL DEĞİLDİ

Feriha Bal ve Mustafa Atik ortasındaki yakınlık kurcalandıkça ortaya çıkan ayrıntılar da giderek çarpıcı bir hale evriliyordu. Bunlardan biri de Feriha Bal ve annesi ortasında geçen diyaloglardı. Olay sabahı Feriha Bal’ın annesi Samiye Bal, kızına, “Kalk bakalım, seninle Mustafa Bey’e gidelim de şu evlenme işini konuşalım” diyerek yazıhaneye gitmeye karar verdi. Feriha Bal’ın ağabeyi Tahsin Bal’ın sözüne nazaran ise annesi ile kız kardeşi yazıhaneye gelince Mustafa Atik, kendisini telgraf çekmesi için postaneye göndermişti. Patlama tam da Mustafa Atik, nişanlısı Feriha Bal ve annesi Samiye Bal yazıhanedeyken gerçekleşti. Üçü de hayatını kaybettiği için o gün orada konuşulanlar hiçbir vakit ortaya çıkamadı. Mustafa Atik’in Feriha Bal’la münasebetinden İzmir’deki ortağı Fehmi Moralı da haberdardı. Üstelik daha da çarpıcı olan Atik’in Feriha Bal dışında bir öbür sevgilisi daha olmasıydı. Mustafa Atik’in İzmir’deki ortağı Fehmi Moralı, dinamitlerin yazıhanede değil koridorda durduğunu da ısrarla belirtmişti.

Moralı’ya nazaran hatalı Mustafa Atik olabilirdi. Lakin en dikkat cazibeli ayrıntılardan biri de patlama sırasında yazıhanede olmadığı için kurtulan Tahsin Bal’ın enkaz haline gelen binaya kardeşi ve annesi için geri dönmemesi oldu. Tahsin Bal, ne kız kardeşini ne de annesini aramak için neredeyse hiçbir efor sarf etmedi.

Tahsin Bal’la ilgili şaşırtan bir ayrıntı daha vardı. Sirkeci’deki patlamadan tam 5 yıl sonra, 21 Ağustos 1964 gecesi Kuledibi’ndeki çarşıda büyük bir yangın çıktı. Yalnızca çarşı değil, civardaki 14 apartman da kül oldu. Yangın ihbarını Beyazıt Kulesi yaptı. Oysa çarşının bir bekçisi ve bu bekçinin de tam üç telefonu vardı. Buna karşın bekçi yangınla ilgili itfaiyeye haber vermemişti. Üstelik bu bekçi aslında tanıdık bir isimdi. Yıllarca Sirkeci’deki patlamada kilit isim olduğu konuşulan Tahsin Bal, o gece Kuledibi’ndeki büyük yangın çıktığı çarşıda bekçilik yapıyordu.

31 YIL SONRA TEK TEK İTİRAF ETTİ

Tahsin Bal, yıllar içinde Sirkeci’deki patlamanın kilit isimlerinden biri olarak görülse de hiçbir vakit olayla ilgili suçlanmadı. Türel açıdan ‘zaman aşımı’ olarak sayılacak müddet boyunca suçluluğu ispatlanamadığı için yargılanması kelam konusu değildi. Fakat patlamadan tam 31 yıl sonra itiraflarda bulunan Tahsin Bal, söyledikleriyle Sirkeci’deki patlamaya dair tüm soru işaretlerini de tek tek gidermiş oldu. Tahsin Bal ile görüşen muhabir Sedef Şenkal ile Süleyman Arat, tarihe ışık tutacak şu cümleleri kayıt altına aldı:

“Tahsin Bal, ‘Bu sırla yaşayarak hayatımı mahvettim. Ölen beşerler gözümün önünden gitmiyor. Hiç değilse huzur içinde öleyim’ diyor ve Sirkeci’deki patlamayla ilgili itiraflarını sıralıyordu. Anlattığına nazaran kardeşi Feriha’nın, işvereni Mustafa Atik’le alakasına kızmıştı. ‘Bulduğum çöpleri dinamitlerin üzerine yerleştirerek ateşe verdim ve çabucak oradan çıktım. Küçük bir patlama olacağını zannediyordum lakin onca insan öldü.”

Tahsin Bal’ın 20 Aralık 1990’da gelen bu itirafından sonra Sirkeci’deki olay aydınlandı ve Bal yargılanmaktan ‘zaman aşımı’ ile kurtuldu. Tüm Türkiye’yi şoka sürükleyen, tam 38 kişinin hayatını kaybettiği sinema üzere facia işte bu türlü açığa çıkmış oldu.