Yazdığı roman binayı da hayatını da değiştirdi! Botter Apartmanı’nda ne yaşandı?

Betül Yasemin Keskin / Milliyet.com.tr – İstanbul’da 1900’lü yıllarda inşa edien ve Art Nouveau (Yeni Sanat) şeklinde inşa edilmiş birinci bina olan Botter Apartmanı, İstiklal Caddesi’nde yıllardır kendine hayran bırakan binaların başında geliyor. Tarihi ve mimari özellikleriyle İstanbul’un kalbinde parlayan bir inci olan bu apartman, bugünlerde adeta küllerinden yine doğmaya ve hak ettiği kıymeti görmeye hazırlanıyor. Sırları ve eşsizliğiyle gören herkesi büyüleyen Botter Apartmanı için bir kitap kaleme alan muharrir Ayşe Övür, binanın hiç bilinmeyenlerini Milliyet.com.tr’ye anlattı.

Yazar Ayşe Övür, binanın hoşluğunu şu cümlelerle özetliyor: “D’Aranco, Botter Apartmanı cephesini bu sanat akımının İstanbul’daki en seçkin örneklerinden birisi olarak tasarlamış. Üstten sarkan kurdeleler, madalyonlar, ağır bitkisel bezme, demirin ferforje olarak kullanımı, vitray, renkli camlar, Medusa başları yapıyı bir sanat yapıtı yapıyor.”

YAŞANAN ZELZELE PLANLARI SUYA DÜŞÜRDÜ

‘Botter’ kadar ‘Casa Botter’ ismiyle da bilinen apartmanın varlığı Osmanlı periyoduna dek uzanıyor. Günlerden bir gün Osmanlı İmparatoru II. Abdülhamid, İstanbul’da büyük ve etkileyici bir stant düzenlenmesi için buyruk verir. Bu stant için Avrupa’da ismini duyuran ve dünyanın birçok bölgesinde çalışmalar yürüten İtalyan mimar Raimondo D’Aronco ile muahede yapılır. İstanbul’u çok seven İtalyan mimar, padişahın teklifini kabul eder. Fakat 1894 yılında meydana gelen İstanbul zelzelesi tüm planları suya düşürür. Yaşanan yıkıcı zelzeleden sonra stant süresiz bir biçimde ertelenir.

Deprem yüzünden stant ertelenince İtalyan mimar D’Aronco, zelzeleden ziyan gören binaları onarmaya karar verir. İstanbul’a kalpten bağlı olan İtalyan mimar, tam 15 yıl boyunca değerli yapıların inşasında misyon yapar. D’Aronco için kırılma noktası ise sarayın modacısı ve terzisi olan Jean Botter ile müsabakasından sonra gerçekleşir.

II. ABDÜLHAMİD BİR ORTAYA GETİRDİ

Sarayın resmi modacısı ve terzisi olan Jean Botter, periyodun padişahı II. Abdülhamid’le epeyce yakın bir bağa sahiptir. Batılı üslupta bir moda konutu açma hayali olan Botter, bir gün bu talebini padişahla paylaşır. II. Abdülhamid, Botter’in söylediklerinden sonra ona D’Aronco’dan bahseder. İşte bu sohbet bugünkü Botter Apartmanı’nın yapı taşını oluşturur. Botter ve D’Aronco süratlice anlaşıp baş başa verir ve Botter bir arsa satın alır. İhtişamlı bir İstanbul görünümü olan bu arsa ise bugünkü Botter’in bulunduğu yerin ta kendisidir. Botter tam 1 yıl sonra Raimondo D’Aronco’dan binayı teslim alır. Arka Nouveau stilinde inşa edilen bu bina devrin eşsiz yapıtlarından biri olarak yerini alır.

Botter Apartmanı’nın mimarisi kadar içindeki yeniliklerin de devrine nazaran epeyce nadide olduğu düşünülüyor. O yıllardaki birinci asansörlü bina Pera Palas Otel iken, ikinci asansörlü binanın ise Botter Apartmanı olarak kayıtlara geçtiği biliniyor.

YAŞADIĞI ACI YÜZÜNDEN İSTANBUL’U TERK ETTİ

D’Aronco, Jean Botter’in hayalini gerçekleştirdikten sonra bina hizmete açılır. Müellif Ayşe Övür o yılları şu halde anlatıyor: “Alt katı ülkemizin birinci moda konutu olan Botter Apartmanı birinci defilelere de konut sahipliği yapmış. Periyodun seçkin bayanlarının modaevinin vitrinine alelade giysilerle bakmaktan utanarak özel kıyafetler diktirdiği söylenir. Zira vitrinin ardında saray terzisi Jean Botter yahut ailesinden bireyler olabilir ve bu hanımların giysilerini beğenmeyip eleştirebilirler, hatta ayıplayabilirler. Dilden lisana anlatılan bu anılar, o vaktin ruhunu yansıtan güzel bir telaşın da sözü aslında.“

Kısa bir müddet sonra Jean Botter, Paris’e gezmeye giden oğlunun hayatını kaybetmesinin akabinde büyük bir yıkıma uğrar. Gözü ne işini ne de çok sevdiği moda konutunu görmeye başlar. Oğlunun kaybıyla derinden sarsılan Botter, ailesini de yanına alarak ülkeden ayrılma kararı alır. Onun bu ani kararı başta Botter Apartmanı olmak üzere Fenerbahçe’deki yazlık köşklerinin de satılmasına sebep olur. Saraydan da elini ayağını çeken Botter en sonunda İstanbul’dan büsbütün ayrılır.

‘Botter Apartmanı’ kitabının müellifi Ayşe Övür, Jean Botter’in sırf saraya değil, İstanbul’un tanınmış pek çok ismine kıyafet diktiğini hatta Şişli Atatürk Hatıra Konutu’nda Mustafa Kemal Atatürk için diktiği bir yelek olduğunun da altını çizdi.

‘İSTİKLAL’DEN KARAKÖY’E KADAR SAYISIZ DEĞERLİ BİNA VAR’

Son periyotta epeyce tanınan olan Pera Palas üzere Botter’in de hayli kıymetli olduğunu rahatlıkla söyleyebiliyoruz. Pekala farklı bir bakış açısıyla inşa edilmiş bu binaların günümüzde hakikaten hak ettikleri pahası görüyorlar mı? Yazar Ayşe Övür’e nazaran İstiklal Caddesi’nden Karaköy’e kadar Pangaltı etrafında sayısız değerli bina yer alıyor. Birçoğunun miras meseleleriyle başı kederde olduğu için bakımsız olduklarını belirten Övür, bu yapıların tamamının kültürel mirasımız olduğunun bilhassa altını çizdi. İstanbul’u kıymetli yapanın vakit içinde kaybolmadan günümüze dek ulaşan tarihi yapıları olduğunu söyleyen Ayşe Övür, “Birbirinden farklı kültürlere, dünya görüşüne, inanışa sahip insanların geride bıraktıkları izler olmasaydı tarihi kentler olur muydu? Bizler her birimiz bu kültürel birikimi korumakla yükümlüyüz. Bilhassa sanatkarlar olarak elimizden geldiğince İstanbul’un tarihi datalarını ortaya çıkarmalı, görünür kılmalı ve korumalıyız” açıklamasında bulundu.

‘İHTİŞAMLI GEÇMİŞİNDEN SONRAKİ YALNIZLIĞINDAN ETKİLENDİM’

Botter’in kıssasından epeyce etkilendiğini söyleyen muharrir Ayşe Övür, modacıya olan hayranlığını bir romanla taçlandırmak istediğini söyledi. İstanbul Üniversitesi’nde arkeoloji eğitimi alan Övür, öğrencilik yıllarında önünden geçtiği Botter Apartmanı’nı hiçbir vakit unutmadığını, bu apartmanı yıllardır daima düşündüğünü söyledi. Ayşe Övür, kitabı kaleme alma kıssasını şöyle anlattı:

“Kuşkusuz İstiklal Caddesi ve Beyoğlu’nda tarihe tanıklık etmiş pek çok yapı var. Birinci etapta üç başka bina üzerinde durdum. Mısır Apartmanı, Ragıp Paşa Apartmanı ve Botter Apartmanı. Araştırmalarımı genişlettikçe hem Jean Botter hem de Raimondo D’Aranco’nun kimliklerinden de etkilenerek Botter Apartmanı’nda karar kıldım. Bu süreçte danıştığım fikir aldığım uzmanlar da oldu. Botter Apartmanı benim romanı yazmaya karar verdiğim periyotta terk edilmiş, metruk bir binaydı. Beni en çok etkileyen durumlardan birisi de ihtişamlı bir geçmişe sahip olan yapının günümüzdeki yalnızlığı oldu.”

‘YEPYENİ BİR KİMLİĞE BÜRÜNÜYOR’

Binanın yaklaşık 20 seneye yakın büsbütün boş kaldığını hatırlatan muharrir Ayşe Övür apartmandaki dairelerin vakitle bölündüğünü, farklı bireylere satıldığını, mirasçıların çoğaldığını ve binanın tarihi eser olması sebebiyle de bu durumun bakımı zorlaştırdığını söyledi. Tarihi binanın en sonunda hak ettiği kıymete tekrar kavuşacağını söyleyen Övür, “Roman yazıldıktan sonra bina hem kendi içinde değerli bir dönüşüm geçirdi hem de romanının müellifi olan benim ömrümü da etkiledi. Gördüğüm kadarıyla Botter Apartmanı’nın bu gücü vakit içinde katlanarak artıyor ve İstanbul’a daha uzun yıllar eşlik edecek, sanatkarlara kapılarını açacak yesyeni bir kimliğe bürünüyor” dedi.

Botter Apartmanı 2021 yılında İBB MİRAS tarafından terk edilmiş yalnızlığından kurtarılmak istendi. Gerekli onarım çalışmaları sonrasında kısa bir mühlet evvel sanatın yeni merkezi olarak kapılarını aralayan Casa Botter, 14 Nisan Cuma günü Casa Botter Sanat ve Tasarım Merkezi ismiyle yine hayat buldu. Tarihi binanın birinci standı Düşler, Hakikatler sanatseverlerle 16 Temmuz’a kadar buluşmaya devam edecek.