Yer kabuğu kayınca topraklar karıştı

Ercan Sarıkaya – Ercan Arslan – Türkiye 6 Şubat’ta Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçelerinin merkez üssü olduğu iki büyük sarsıntı yaşadı. AFAD Sarsıntı ve Risk Azaltma Genel Müdürü Orhan Tatar, sarsıntı nedeniyle yer kabuğunda 7.3 metreye kadar yer değiştirme olduğunu ve 400 kilometrelik bir yüzey yarığı oluştuğunu açıklamıştı. Sarsıntının 30 katrilyon jul büyüklüğünde güç açığa çıkardığı söz eden Tatar, “Deprem bölgede 110 bin kilometrekarelik bir alanda tesir oluşturmuş durumda” tabirlerini kullanmıştı. Harita Mühendisleri Odası ise değişimin 7.5 metreye kadar çıktığını belirledi.

Çökme ve yükselme

Deprem bölgesinde fay çizgisinin geçtiği yerlerde çok büyük yarıklar, kayalarda parçalanmalar tespit edildi. Kimi konutların yer değiştirdiği belirlendi. Zelzele öncesi ve sonrası radar uydu imajları karşılaştırıldığında Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası’nın tespitlerine nazaran Elbistan bölgesinde yüksek ölçüde çökme oluştuğu, Pazarcık ve etrafında ise yükselme ölçüsünün önemli boyutlara ulaştığı gözlemlendi. Bölgede çökme ölçüsü 60 santimetreyi bulurken yükselmelerin ise 85 santimetreye kadar ulaştığı söz edildi. Yerlerde yer değiştirmelerin ise kuzey-güney ve doğu-batı taraflarındaki yaşandığı ve kuzey-güney tarafında 7.5 metreye varan bir yer değiştirme olduğu ortaya çıktı.

Su baskınının nedeni

İskenderun’da zelzelenin akabinde suyun yükseldiği açıklanmıştı, yeni uydu imajlarına nazaran suyun yükselmediği, bölgenin çöktüğü bu nedenle caddeleri su bastığı belirlendi. Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Lideri Ali İpek yaptıkları tespitlerde sarsıntıdan sonra bilhassa İskenderun Körfezi’ndeki kıyı kısımlarda 50-60 santimetreleri bulan çökmeler yaşandığını lisana getirerek “İç bölümlerde ise birkaç metre yükselmeler oldu. Bu çökmeler başta deniz yükseliyor üzere algılandı” diye konuştu.

Mülkiyet kaybı önlenecek

Deprem bölgesinde canını kurtaran vatandaşlar yerlerinin durumunu sorgulamaya başladı. Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü de değişimleri tespit etmek ve yeni kadastral haritalar yapmak için harekete geçti. Gruplar alana çıkarken, uydu imajları de inceleniyor. Kahramanmaraş, Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır, Adana, Adıyaman, Osmaniye, Hatay, Kilis, Malatya ve Elâzığ üzerinde çalışma yürütülüyor. TUSAGA-Aktif (Ulusal Konumlama Sistemi) istasyonları anlık olarak izleniyor. Zelzele nedeniyle oluşan kaymalar hesaplandı ve istasyon koordinatları güncellendi. Zelzele sonrası kadastro parsellerinde oluşan değişimlere yönelik kadastral altlık haritaların fotogrametrik formüller ile üretimine yönelik çalışmalar yapılıyor. Fotogrametrik harita altlıklarının üretimlerin tamamlanmasının akabinde kadastral çalışmalar yapılacak. Vatandaşların sarsıntı nedeniyle mülkiyet sonlarına yönelik hak kaybına sebep vermemek için titiz bir çalışma yürütülüyor.

Uydu imgelerine nazaran suyun yükselmediği, bölgenin çöktüğü için caddeleri su bastığı belirlendi.

Deprem olmasa da değişiyor

Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Lideri Ali İpek yaşanan arazi değişimlerini anlık takip ettiklerini lisana getirdi. “Ülkemizde, bir sarsıntı olsun ya da olmasın pozisyonuna nazaran değişen süratlerde yılda birkaç santimetre hareket etmektedir” diyen İpek, şunları anlattı: “Dolayısıyla biz harita mühendislerinin ölçtüğü her koordinat aslında ölçülen o anın koordinatıdır ve koordinatlar vakte bağlı daima değişir. Münasebetiyle aslında bizler üç boyutlu değil, vakti da hesaba katarak dört boyutlu koordinat üretiriz. Mühendislik çalışmalarında muhtemel bir karmaşayı önlemek için ise dördüncü boyutu sabitleyerek tüm ölçümlerde ortak bir vakit belirleyip koordinatları bu vaktin koordinatına çeviririz. Ülkemizde büyük ölçekli harita ve harita bilgileri üretim yönetmeliği gereği bu ortak buluşma vakti 1 Ocak 2005 tarihidir. Yani her ölçtüğümüz koordinatı bölgenin tektonik suratları ile ortadan geçen vakit ile çarparak toplam yer değiştirme ölçüsünü bulup, koordinatlarımızı 2005 yılına geri göndeririz. Yaşadığımız yıkıcı sarsıntıların yarattığı ivme ve sonrasındaki artçılar nedeniyle buradaki yer değiştirme suratları bozuldu ve sarsıntılar anında olağan dışı büyük ötelenmeler yaşandı. Bu nedenle bölgede birkaç metreyi bulan yer değiştirmeler kelam konusu. Bu yer değiştirmeleri homojen tek bir bedelle tabir etmek mümkün değil, pozisyonuna nazaran değişkenlik gösteriyor. Örneğin kimi yerde beş metre iken, birkaç kilometre ötede daha düşük olabiliyor. Yer değiştirmelerin beraberinde parsellerin fizikî yapısı da üç boyutlu olarak bozuldu. Bu yer değiştirme ve fizikî bozulmalar sonucunda bölgedeki parsel mülkiyet hudutlarında kayıklık oluştu, formu bozuldu ve hasebiyle metrekareleri de değişti. Bu yerlerin düzelmesi mümkün değil, bozulan fizikî hudutlarının tekrar ölçülmesi, ötelemelerin ve bozulmaların hesaplanması ve kadastro paftasının ve tapu sicilinin güncellenmesi gerekiyor.”

Sınırlar güncellenmeli

Devlet eliyle mülkiyet hudutlarının güncellenmesi, bunun maliklerine duyurulması ve tapu sicillerinin güncellenmesi gerektiğini vurgulayan İpek, “Vatandaşın ise yeni sonlarını merak etmesi durumunda parselin bulunduğu vilayet kadastro müdürlüğüne ya da yetkilendirilmiş özel kuruluşlar olan lisanslı harita ve kadastro mühendislik ofislerine başvurması gerekir” dedi. İpek, “Artçı zelzelelerin bitmesi sonrası haritalar ile tüm plan, proje, çizim ve koordinat bilgisi içeren bilgilerin güncellenmesi ya da mülkiyet hudutları değişen yerlerde yine üretilmesi gerekir” sözlerini kullandı.

‘Deprem öncesi karşı tarafı göremiyorduk’

Hatay’ın Altınözü ilçesi Tepehan Mahallesi Muhtarı Selahattin Kandemir, “Biz zelzele öncesi karşı tarafı göremiyorduk bölgede çökme oldu artık rahat görüyoruz” dedi.